استادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
10.22034/jresd.2026.588907.1023
چکیده
یکی از دست‌پخته‌های خوراکی انسان‌ها، نان‌ها هستند که به شرایط اقلیمی، آب و هوایی و فرهنگی-اجتماعی انواع گوناگونی دارند.در استان های مختلف ایران، نانهای گوناگونی پخته می‌شود که هر کدام تفاوت‌ها و شباهت‌های خاصی با مناطق دیگر دارند. یکی از نانهای رایج در استان چهارمحال و بختیاری، «کاکُلی» نام دارد که علاوه بر مصرف معمولی زندگی، به مناسبت‌های خاصّ فرهنگی و مذهبی، با رویکردهای نذر و حاجت‌خواهی یا حاجت‌روایی، شادی و اندوه، تبریک یا تبرّک تهیه و پخش می‌شود. این مقاله، به اهمیّت کُلی نان در ایران و به مراحل تهیه و پخت، کارکردهای فرهنگی و اجتماعی، مذهبی و فرهنگ مردمی نان کاکُلی در چهارمحال و بختیاری می‌پردازد. علاوه بر فرآیند پخت نان، آداب و آیین‌های محلی، ملّی و مذهبی این نان معرفی می‌شود. روش گردآوری اطلاعات این پژوهش به صورت میدانی و مشاهده‌ی دقیق پژوهشگر در محل اجرا به دست آمده است و برای تکمیل اطلاعات آن، از منابع نوشتاری و کتابخانه‌ای و اسنادی موجود نیز بهره‌برداری شده است. یافته‌های این مقاله نشان می‌دهد که مردم مناطق سردسیری و کوهستانی مانند چهارمحال و بختیاری از این نان، برای خوراک طبیعی و هم‌چنین آیین‌های مذهبی و فرهنگی خود استفاده می‌کنند و آن را از حالت خانگی به تولید بازاری و مشتری پسند درآورده‌اند. این نوع نان می‌تواند برای گردشگران و مسافران داخلی و خارجی بسیار جذاب و محبوب باشد. مهارت نان پختن از مادران به دختران، انتقال می‌یابد و با دگرگونی ساختار زندگی امروزی، این گونه مهارتها، به صورت فنی و تخصصی به بخش صنعتی سپرده شده است. شایسته است که این هنرها و مهارت‌های سنّتی و تاریخی ثبت و ضبط و شکل نوین و امروزی آن پیشنهاد شود تا میراث کهن نیاکانی در خانواده‌های ایرانی، پایدار بماند.
