پژوهش‌های زیست قوم‌شناسی و توسعۀ پایدار

پژوهش‌های زیست قوم‌شناسی و توسعۀ پایدار

کارکردهای درخت خرما در مناطق جنوبی ایران: مورد مطالعه شهرستان جم و ریز در استان بوشهر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه جمعیت‌شناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
چکیده
درخت خرما از جمله مقدس‌ترین و کهن‌ترین درختان برای انسان است و از جمله درختانی است که تمامی اجزاء آن کاربرد دارد. تحقیق حاضر با هدف دستیابی به کارکردهای مختلف درخت خرما صورت گرفته است. منطقۀ مورد مطالعه شهرستان جم و ریز در استان بوشهر است. در تحقیق حاضر برای جمع آوری اطلاعات از رویکرد کیفی و روش مردم‌نگاری استفاده شده است. تکنیک‌های جمع‌آوری داده‌ها نیز شامل مشاهده و مصاحبۀ عمیق استفاده است. همچنین محقق سالیان طولانی در میدان تحقیق زندگی کرده و آشنایی کامل با آن دارد.  در این تحقیق گیاه مردم‌شناسانه، کاربرد درخت خرما در فرهنگ مردم جنوب ایران از غذا، صنایع دستی، مراسم، معماری، تفریح و فراغت، باورها و اعتقادات بازگو و توصیف شده است. یافته‌های پژوهشی حکایت از آن دارد که کارکردهای درخت خرما را با توجه به اجزای آن می‌توان در سه دسته تقسیم‌بندی کرد: 1- برگ شامل: بافتن حصیر، سبد نان، کلاه، باد بزن،گونی خرما، جارو، دارویی، خوراک دام، تزیینی،آتش، سقف منازل و سبدان خرما، 2- میوه (گل، میوه کال، رطب، خرما) شامل: خوراکی، دارویی، تفریحی، مشک آب، رب خرما و پنیر درخت خرما و 3- تنه شامل: ساخت الاکلنگ، در سقف منازل، سوختی، ساخت طناب،پنیر درخت خرما و پرونگ( وسیله ای برای بالا رفتن از درخت خرما). درخت خرما از لحظه تولد با زندگی مردم این منطقه پیوند برقرار نموده و تا بعد از مرگ نیز همراه آنها است؛ که نمونه آن را می‌توان در بخشش باغ‌ها توسط بعضی از مردم این منطقه برای آمرزش و باقیات الصالحات دید. این درخت در شادی مردم و مراسم مقدسی مانند ازدواج وارد شده و همراه آنهاست و در مراسم سوگواری نیز آنها را همراهی می‌کنند. بنابراین این درخت پیوند ناگستنی‌ ای با زندگی مردم این منطقه پیدا کرده است و به جزء جدانشدنی از زندگی مردم این منطقه تبدیل شده است و زندگی بدون آن برای این مردم ناآشناست.
کلیدواژه‌ها

دوره 1، شماره 1 - شماره پیاپی 1
در حال انتشار
بهار 1405

  • تاریخ دریافت 28 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 05 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 05 دی 1404