پسته در اقتصاد، فرهنگ، هنر و ادبیّات ایران کارکردهای گوناگون مادّی (استومند) و فرامادّی (مینوی) دارد. باشندگی و بَسامد گونه‌های زبانی و نوشتاری در فرهنگ مردم و ادب عامّه، اهمیّت و جایگاه این میوه یا فرآورده‌ی باغی را میان مردم سراسر ایران و دیگر پارسی‌زبانان نمایان‌تر می‌کند. در این مقاله، با هدف بازنمایی برخی از جلوه‌های کارکردی پسته در ادبیّات و فرهنگ عامّه (فولکلور)، به آفریده‌های گویشی و جایگاه ذهن و زبان‌ساخته‌ی عامیانه ی آن در ادبیّات شفاهی و میراث ناملموس مردم ایران، خواهیم پرداخت. به ویژه، مناطق روستایی و شهرهایی چون دامغان در استان سمنان، و سیرجان و رفسنجان در استان کرمان، توجّه شده است که بیش‌ترین پسته‌ی تولیدی باغ‌های ایران را روانه بازار داخلی و جهانی می‌کنند. افزون بر ویژگی‌های زیست قومی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، به رویکردهای دانش بومی، میراث فرهنگی و آفرینش‌های شفاهی مردم در ساختار و بافتار گونه‌های مثل (تمثیل)، ضرب المثل(زبانزد)، چیستان(معمّا)، ترانه(شعر)، باور(عقیده)، قصّه(افسانه و حکایت)، طبّ محلی و گیاهی، خواصّ دارویی و مسایل زبانی دیگر پرداخته می‌شود. روش انجام این پژوهش ترکیبی توصیفی، تجربی و روایی از شیوه‌های کتابخانه‌ای (اَسنادی) و میدانی (گفتگو و مصاحبه) است که خوانندگان می‌توانند با دستاوردهای گردآوری شده‌ی ادبیّات عامّه، فرهنگ مردم و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای ایران شناسی، فولکلور و مردم شناسی در باره‌ی جایگاه و اهمیّت پسته در فرهنگ مردم ایران و کشورهای پهنه‌ی تاریخی-فرهنگی آن، آشناتر شوند. این پژوهش بخشی از یک تحقیق بزرگتر با رویکرد شناخت جایگاه فرامادی یکی از نشان های اقتصاد ملی است که می تواند برای تاریخ، فرهنگ، تمدن، هنر و ادبیّات ایران زمین، سودمند و اثربخش باشد. در پایان نیز پیشنهادهایی برای کاربست یافته‌های پژوهش داده می‌شود که برای علاقه‌مندان و پژوهشگران علوم اجتماعی، ادبیّات و دیگر رشته ها کارآمد خواهد بود. پژوهشگران از بخش های مختلف کار، عکس تهیه کرده اند تا با بهره مندی از اطلاعات اسنادی و میدانی، مخاطبان بهتر با موضوع ارتباط برقرار کنند.