گیاهان دارویی و خوراکی بخشی از دانش بومی جوامع محلی را تشکیل می‌دهند و علاوه بر نقش درمانی، در نظام غذایی، معیشت و زندگی روزمره مردم جایگاه ویژه‌ای دارند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی گیاهان دارویی و خوراکی و تبیین دانش بومی مرتبط با آن‌ها در شهرستان دهدشت انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوه میدانی صورت گرفت. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با مطلعین محلی و مشاهده گردآوری شد و با استفاده از روش تحلیل سه مرحله‌ای اسپرادلی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌های پژوهش منجر به شناسایی 24 گونه گیاهی دارویی و خوراکی از 9 خانواده گیاهی شد که در مناطق سردسیری و گرمسیری شهرستان دهدشت پراکنش دارند. تحلیل داده‌ها نشان داد که دانش بومی مرتبط با این گیاهان در سه حوزه اصلی سازمان یافته است: الگوهای درمانی گیاهان، پیوند دانش گیاهی با بدن زنان و دوگانگی درمان و خطر. نتایج نشان داد که گیاهان شناسایی‌شده برای درمان طیف وسیعی از بیماری‌های گوارشی، تنفسی، کلیوی، التهابی و عصبی به کار می‌روند و در کنار آن، آگاهی گسترده‌ای درباره محدودیت‌های مصرف، به‌ویژه در دوران بارداری و شیردهی، وجود دارد. همچنین یافته‌ها بیانگر آن است که در دانش بومی منطقه، مرز مشخصی میان غذا و دارو وجود ندارد و بسیاری از گیاهان در قالب غذاهای محلی، آش‌ها، چاشنی‌ها و فرآورده‌های خوراکی مصرف می‌شوند. بررسی شیوه‌های مصرف نیز نشان داد که جوشانده، مصرف پودری، خام‌خوری، ضماد، طعم‌دهی، آب‌پز کردن، سرخ کردن، کباب کردن و تهیه ترشی از مهم‌ترین الگوهای استفاده از گیاهان در منطقه به شمار می‌روند. همجنین، وابستگی بخشی از خانوارها به درآمد حاصل از برداشت گیاهان، برخی گونه‌های ارزشمند را در معرض کاهش و تهدید قرار داده است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که دانش گیاهی مردم دهدشت بخشی از میراث فرهنگی ناملموس منطقه است که در آن تجربه‌های درمانی، نظام غذایی، شناخت محیط طبیعی و راهبردهای معیشتی به شکلی درهم‌تنیده حضور دارند.